Η λειτουργία του αθηναϊκού πολιτεύματος: σχεδιάγραμμα / ερωτήσεις - απαντήσεις

 Σχεδιάγραμμα

 Α. Η Λειτουργία του Πολιτεύματος

ü  Εξέλιξη: Μέχρι το 462 π.Χ. το πολίτευμα λειτουργούσε όπως το είχε διαμορφώσει ο Κλεισθένης. Στη συνέχεια, εξελίσσεται, η λαϊκή συμμετοχή διευρύνεται και ο δήμος ασκεί το σύνολο της εξουσίας.

ü  Η Εκκλησία του Δήμου:

Ø  Είναι το κυρίαρχο σώμα της πολιτείας.

Ø  Όλοι οι ελεύθεροι πολίτες της Αττικής ήταν μέλη της.

Ø  Οι αποφάσεις της καθόριζαν την πορεία της πολιτείας σε όλους τους τομείς.

ü  Η Βουλή των Πεντακοσίων:

Ø  Εκλέγεται από την Εκκλησία του Δήμου.

Ø  Προετοιμάζει τα κείμενα των νόμων (προβούλευμα) που ψηφίζει η Εκκλησία.

Ø  Μετά τον Εφιάλτη, ο Άρειος Πάγος δεν είχε δικαίωμα να την ελέγχει.

ü  Διοικητικές Αρχές:

Ø  Οι Εννέα Άρχοντες πλέον κληρώνονται (όχι εκλέγονται) και το αξίωμά τους είναι καθαρά διακοσμητικό.

Ø  Οι Δέκα Στρατηγοί (εκλέγονται) αναδεικνύονται ως οι κύριοι ανώτατοι άρχοντες.

§  Έργο των Στρατηγών: Εσωτερική ασφάλεια, σχεδιασμός εξωτερικής πολιτικής, διοίκηση στρατού και στόλου.

ü  Απονομή Δικαιοσύνης:

Ø  Ο Άρειος Πάγος διατηρεί μόνο τις περιπτώσεις φόνου εκ προμελέτης και εμπρησμού.

Ø  Όλες οι άλλες περιπτώσεις μεταφέρονται στη δικαιοδοσία της Ηλιαίας.

Ø  Ηλιαία: Πολυμελές λαϊκό δικαστήριο με 6.000 δικαστές, οι οποίοι εκλέγονταν με θητεία ενός έτους.

 

Β. Ο Θεσμός των Λειτουργιών (Λειτουργίες)

ü  Οικονομική Ανάγκη: Η Αθηναϊκή Πολιτεία είχε μεγάλη ανάγκη από χρήματα για τη συντήρηση του στόλου, την οργάνωση εορτών, τις θεατρικές παραστάσεις και τις πρεσβείες.

ü  Ορισμός: Ένα ευφυές φορολογικό σύστημα που υποχρέωνε τους οικονομικά ισχυρούς Αθηναίους να προσφέρουν τα αναγκαία χρήματα.

ü  Διπλό Όφελος: Βοηθείται η Πολιτεία, ενώ συγχρόνως προωθείται η προσωπική προβολή και υλοποιούνται οι φιλοδοξίες των φορολογουμένων.

ü  Κυριότερες Λειτουργίες:

Ø  Τριηραρχία: Προσφορά χρημάτων για τη συντήρηση κρατικού πλοίου.

Ø  Χορηγία: Ανάληψη της δαπάνης για το ανέβασμα θεατρικής παράστασης.

Ø  Γυμνασιαρχία: Καταβολή εξόδων για τη διατροφή και εκγύμναση αθλητών.

Ø  Εστίαση: Παροχή δημόσιου γεύματος στα μέλη της φυλής.

ü  Τιμές: Η Πολιτεία τιμούσε τους λειτουργούς, δίνοντάς τους την άδεια να στήσουν αναμνηστικό μνημείο σε περίπτωση νίκης.

 

 Ερωτήσεις-απαντήσεις

Ποιοι συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου;	Όλοι οι ελεύθεροι Αθηναίοι πολίτες
Ποιος ήταν ο ρόλος της Βουλής των Πεντακοσίων;	Προετοιμάζει τα κείμενα των νόμων (προβούλευμα) και ψήφιζε ή απέρριπτε η Εκκλησία.
Τι άλλαξε στη Βουλή των Πεντακοσίων μετά τον Εφιάλτη;	Ο Άρειος Πάγος δεν είχε πλέον δικαίωμα να την ελέγχει.
Τι απέγιναν οι Εννέα Άρχοντες;	Δεν εκλέγονταν πια, αλλά κληρώνονταν, με αποτέλεσμα το αξίωμά τους να είναι καθαρά διακοσμητικό.
Ποιοι αναδείχθηκαν ως οι κύριοι ανώτατοι άρχοντες;	Οι Δέκα Στρατηγοί (εκλέγονταν)
Ποια ήταν τα κύρια καθήκοντα των Δέκα Στρατηγών;	Η εσωτερική ασφάλεια, ο σχεδιασμός της εξωτερικής πολιτικής και η διοίκηση του στρατού και του στόλου.
Ποιες υποθέσεις διατήρησε ο Άρειος Πάγος μετά τον Εφιάλτη;	Μόνο τις περιπτώσεις φόνου εκ προμελέτης και εμπρησμού.
Τι είναι η Ηλιαία;	Ένα πολυμελές λαϊκό δικαστήριο με 6.000 δικαστές.
Ποιο ήταν το βασικό κίνητρο για τη δημιουργία του θεσμού των λειτουργιών;	Η ανάγκη της αθηναϊκής Πολιτείας για χρήματα για τη συντήρηση του στόλου, τις εορτές και τις παραστάσεις.
Τι ήταν οι λειτουργίες;	Ένα φορολογικό σύστημα που υποχρέωνε τους οικονομικά ισχυρούς να προσφέρουν τα αναγκαία χρήματα.
Τι είναι η Τριηραρχία;	Η προσφορά χρημάτων από ιδιώτες για τη συντήρηση ενός κρατικού πλοίου.
Τι είναι η Χορηγία;	Η ανάληψη της δαπάνης για το ανέβασμα μιας θεατρικής παράστασης.
Πώς τιμούσε η Πολιτεία τους λειτουργούς;	Τους έδινε την άδεια να στήσουν αναμνηστικό μνημείο σε περίπτωση νίκης (π.χ. σε δραματικούς αγώνες).

Η ταυτότητα του αρχαίου Αθηναίου

Η Ταυτότητα Του Αρχαίου Αθηναίου - Οι 10 Φυλές by mata

Αθήνα, η πορεία προς τη δημοκρατία: παρουσίαση

Από Την Αριστοκρατία Στη Δημοκρατία (NotebookLM) by mata

 

Αθήνα, Από Την Αριστοκρατία Στη Δημοκρατία by mata

Σχεδιάγραμμα: Αθήνα, η Πορεία προς τη Δημοκρατία

 

 

Α. Αρχική Κατάσταση & Ανάγκη για Μεταρρύθμιση

• Προβλήματα:
• Οξύ οικονομικό πρόβλημα που οδηγούσε σε δουλεία λόγω χρεών (συνεχής αναταραχή).
• Μερική ικανοποίηση από την καταγραφή των νόμων (του Δράκοντα).

 

 

Β. Τα Μέτρα του Σόλωνα (594 π.Χ.)

Οι Αθηναίοι επέλεξαν τον Σόλωνα (ποιητή, έναν από τους 7 σοφούς της αρχαιότητας), για να δώσει λύση στα προβλήματα της πόλης.

1. Οικονομικά & Κοινωνικά Μέτρα

• Σεισάχθεια:
• Απελευθέρωση όσων είχαν γίνει δούλοι λόγω χρεών.
• Απαγόρευση μελλοντικού δανεισμού με εγγύηση την προσωπική ελευθερία.
• Αποτέλεσμα: Λύτρωση της αγροτικής τάξης.

 

2. Πολιτειακά Μέτρα

• Διαίρεση Πολιτών: Σε τέσσερις τάξεις με βάση το εισόδημα (όχι την καταγωγή). Ανάλογα ορίστηκαν τα αξιώματα.
• Στόχος: Αποδυνάμωση του αριστοκρατικού πολιτεύματος.
• Εκκλησία του Δήμου: Διεύρυνση του πολιτικού της ρόλου.
• Βουλή των Τετρακοσίων: Προετοίμαζε τα θέματα για την Εκκλησία του Δήμου.
• Ηλιαία: Δημιουργία δικαστηρίου με κλήρωση ατόμων από όλες τις τάξεις, για καλύτερη απονομή δικαιοσύνης.
• Υποχρέωση Συμμετοχής: Νόμος που στερούσε πολιτικά δικαιώματα από όσους δεν έπαιρναν σαφή θέση στα κοινά.

 

 

Γ. Τυραννίδα του Πεισίστρατου

• Αίτια: Η γη ανήκε στους λίγους, το αίτημα για ξαναμοίρασμα της γης ήλθε πάλι στην επιφάνεια.
• Κατάληψη Εξουσίας: Ο Πεισίστρατος επέβαλε τυραννικό πολίτευμα με τη συμπαράσταση του λαού.
• Αποτελέσματα:
• Στέρηση ελευθεριών.
• Σημαντικά εξωραϊστικά έργα (Εννεάκρουνος, νέα Αγορά, Ναός Ολυμπίου Διός, προσπάθεια για βιβλιοθήκη).
• Πτώση: Μετά τον θάνατό του (527 π.Χ.), την εξουσία ανέλαβε ο γιος του Ιππίας, ο οποίος ανατράπηκε το 510 π.Χ.

 

 

Δ. Οι Καινοτομίες του Κλεισθένη

Ο Κλεισθένης, αρχηγός των δημοκρατικών, θεμελίωσε το δημοκρατικό πολίτευμα.

• Δημιουργία Δέκα Φυλών: Τα μέλη προέρχονταν από διαφορετικές περιοχές της Αττικής.
• Στόχος: Η καταγωγή και η συγγένεια έπαψαν να παίζουν ρόλο στην πολιτική ζωή. «Έδωσε την πολιτεία στον λαό».
• Βουλή των Πεντακοσίων: Αύξηση της βουλής κατά 100 μέλη.
• Αύξηση Στρατηγών: Αύξησε τον αριθμό των στρατηγών σε δέκα, για να προστατέψει τους πολίτες από τον κίνδυνο αύξησης της δύναμης του πολέμαρχου στρατηγού.
• Εκκλησία του Δήμου: Έγινε κυρίαρχο σώμα όπου λαμβάνονταν οι πιο σοβαρές αποφάσεις.
• Πρόσβαση σε Αξιώματα: Έκανε όλα τα αξιώματα προσιτά στους πολίτες.

Νόμος του Οστρακισμού (στην πηγή)

• Ψηφίστηκε ο νόμος του οστρακισμού για την ενίσχυση της λαϊκής δύναμης και την αντιμετώπιση της καχυποψίας προς όσους κατείχαν ισχυρές θέσεις.

 

 

Ε. Συμπέρασμα

• Ο Κλεισθένης θεωρείται ο θεμελιωτής του δημοκρατικού πολιτεύματος.
• Οι δημοκρατικοί θεσμοί αφύπνισαν το ενδιαφέρον των πολιτών για τα κοινά και επέφεραν σημαντική αλλαγή στον τρόπο ζωής της πόλης.
• Το βήμα αυτό προς τη δημοκρατία έχει παγκόσμια ιστορική σημασία.

 

Αθήνα: Η Πορεία προς τη Δημοκρατία (Σόλωνας, Πεισίστρατος, Κλεισθένης): ερωτήσεις - απαντήσεις

I. Ο ΣΟΛΩΝΑΣ (594 π.Χ.)

Ο Σόλωνας, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, κλήθηκε να δώσει λύση στο οξύ οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα της Αθήνας, το οποίο οδηγούσε τους φτωχούς στην υποδούλωση λόγω χρεών.

Ερώτηση	Απάντηση
Ποιο ήταν το κυριότερο κοινωνικό πρόβλημα;	Το πρόβλημα των χρεών (δανεισμός με εγγύηση την προσωπική ελευθερία), που οδηγούσε πολλούς Αθηναίους στην υποδούλωση, προκαλώντας συνεχή αναταραχή.
Ποιος ήταν ο Σόλωνας και πότε του ανατέθηκε το έργο της συγγραφής νόμων;	Το 594 π.Χ., οι Αθηναίοι επέλεξαν τον Σόλωνα, ποιητή και έναν από τους επτά σοφούς, να δώσει λύση στα δύσκολα προβλήματα της πόλης.
Τι ήταν η «Σεισάχθεια» και ποια η σημασία της;	Ήταν το πρώτο και σημαντικότερο μέτρο του Σόλωνα. Σήμαινε την απελευθέρωση  όσων είχαν γίνει δούλοι λόγω των χρεών και την απαγόρευση του δανεισμού με εγγύηση την προσωπική ελευθερία (το σώμα). Αυτό το μέτρο ανακούφισε τη λαϊκή τάξη.
Πώς χώρισε τους πολίτες ο Σόλωνας;	Δημιούργησε ένα τιμοκρατικό πολίτευμα χωρίζοντας τους πολίτες σε τέσσερις τάξεις με βάση το εισόδημά τους  (και όχι την καταγωγή).  Αυτό αποδυνάμωσε το αριστοκρατικό πολίτευμα.
Ποιοι έπαιρναν μέρος στην Εκκλησία του Δήμου;	Έπαιρναν μέρος όσοι είχαν συμπληρώσει το εικοστό έτος της ηλικίας τους.
Ποιοι πολιτικοί θεσμοί δημιουργήθηκαν από τον Σόλωνα;	1. Βουλή των Τετρακοσίων (400): Προετοίμαζε τα θέματα για την Εκκλησία του Δήμου. 2. Ηλιαία: Το λαϊκό δικαστήριο, όπου συμμετείχαν με κλήρωση πολίτες από όλες τις τάξεις, εξασφαλίζοντας τη λαϊκή συμμετοχή στη δικαιοσύνη.
Ποιο μέτρο πήρε, για να πετύχει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα κοινά;	Ψήφισε νόμο με τον οποίο στερούσε τα πολιτικά δικαιώματα από όσους δεν έπαιρναν σαφή θέση πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα.
Ποια ήταν η σημασία του έργου του;	Ο Σόλωνας έθεσε τις βάσεις για τη Δημοκρατία, σπάζοντας την πολιτική κυριαρχία των ευγενών (αριστοκρατών) (με τη διαίρεση σε τάξεις με βάση το εισόδημα και όχι την καταγωγή) και ενισχύοντας τη λαϊκή συμμετοχή μέσω της Ηλιαίας.

II. Ο ΠΕΙΣΙΣΤΡΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΤΥΡΑΝΝΙΔΑ (561 - 510 π.Χ.)

Ερώτηση	Απάντηση
Ποιος και πώς επέβαλε την τυραννίδα;	Ο Πεισίστρατος, δημοφιλής ηγέτης και στρατηγός, απέκτησε ισχυρή υποστήριξη από τον λαό (κυρίως τους φτωχούς) και κατέλαβε την εξουσία, αφού απέτυχαν οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα να ηρεμήσουν την πόλη (η γη εξακολουθούσε να είναι στα χέρια των πολλών και το αίτημα για ξαναμοίρασμα της γης ήλθε στην επιφάνεια)
Ποιο ήταν το έργο του Πεισίστρατου ;	Προώθησε μεγάλα δημόσια έργα (Εννεάκρουνος πηγή, νέα Αγορά, τελεστήριο της Ελευσίνας κ.ά.  Ωστόσο, στέρησε από τους Αθηναίους ελευθερίες που με αγώνες είχαν κατακτήσει.
Πώς έληξε η Τυραννίδα;	Μετά τον θάνατο του Πεισίστρατου, την εξουσία ανέλαβαν οι γιοι του, Ιππίας και Ίππαρχος. Η δολοφονία του Ίππαρχου (από τους Τυραννοκτόνους, Αρμόδιο και Αριστογείτονα) έκανε τον Ιππία σκληρό τύραννο. Ο Ιππίας τελικά ανατράπηκε το 510 π.Χ.

III. Ο ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ ΚΑΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (508 π.Χ.)

Ο Κλεισθένης, αμέσως μετά την πτώση της Τυραννίδας, ολοκλήρωσε την πορεία προς τη Δημοκρατία, χτυπώντας στην καρδιά την ισχύ της αριστοκρατίας και των τοπικών δεσμών.

Ερώτηση	Απάντηση
Ποια ήταν η βασικότερη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη;	Η αναμόρφωση των φυλών (τοπική αναδιοργάνωση). Δημιούργησε 10 νέες φυλές (αντί των 4 παλαιών). Κάθε φυλή αποτελούνταν από τρία μέρη (Τριττύες): ένα τμήμα από το Άστυ (την πόλη), ένα τμήμα από τα Παράλια και ένα τμήμα από τη Μεσογαία (την ενδοχώρα).
Ποιος ήταν ο σκοπός της αναμόρφωσης των φυλών;	Να καταργήσει την πολιτική σημασία της καταγωγής και της συγγένειας επιβάλλοντας την ισότητα όλων των πολιτών.
Πώς αναδιοργανώθηκε η Βουλή;	Η Βουλή των Τετρακοσίων (του Σόλωνα) έγινε η Βουλή των Πεντακοσίων (500). (Αποτελούνταν από 50 βουλευτές από κάθε μία από τις 10 νέες φυλές.)
Ποιο σώμα έγινε κυρίαρχο;	Η Εκκλησία του Δήμου, στην οποία μπορούσαν να συμμετέχουν όλοι οι άνδρες πολίτες άνω των 20 ετών.
Τι έκανε για να προστατέψει τους πολίτες από τον κίνδυνο αύξησης της δύναμης του πολέμαρχου στρατηγού;	Αύξησε τον αριθμό των στρατηγών σε δέκα.
Τι ήταν ο Οστρακισμός και γιατί θεσπίστηκε;	Ήταν ένας νόμος που επέτρεπε στον λαό να εξορίζει (για 10 χρόνια) οποιονδήποτε πολίτη θεωρούσε επικίνδυνο για το πολίτευμα. Θεσπίστηκε ως μέτρο προστασίας της Δημοκρατίας από τον κίνδυνο νέας Τυραννίδας (όπως αυτή του Πεισίστρατου).
Ποια είναι η σημασία του έργου του Κλεισθένη;	Θεωρείται ο θεμελιωτής του δημοκρατικού πολιτεύματος, καθώς με τις μεταρρυθμίσεις του «έδωσε την πολιτεία στον λαό» (ισονομία).

Συμπέρασμα: Ο Σόλωνας έθεσε τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος με τη Σεισάχθεια, την τιμοκρατία και την Ηλιαία Ο Πεισίστρατος ανέστειλε την πορεία με την Τυραννίδα. Τέλος, ο Κλεισθένης θεμελίωσε τη Δημοκρατία (ισονομία) μέσω των 10 φυλών, της Βουλής των 500 και του Οστρακισμού.