Αθήνα: Η Πορεία προς τη Δημοκρατία (Σόλωνας, Πεισίστρατος, Κλεισθένης): ερωτήσεις - απαντήσεις

I. Ο ΣΟΛΩΝΑΣ (594 π.Χ.)

Ο Σόλωνας, ένας από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, κλήθηκε να δώσει λύση στο οξύ οικονομικό και κοινωνικό πρόβλημα της Αθήνας, το οποίο οδηγούσε τους φτωχούς στην υποδούλωση λόγω χρεών.

Ερώτηση	Απάντηση
Ποιο ήταν το κυριότερο κοινωνικό πρόβλημα;	Το πρόβλημα των χρεών (δανεισμός με εγγύηση την προσωπική ελευθερία), που οδηγούσε πολλούς Αθηναίους στην υποδούλωση, προκαλώντας συνεχή αναταραχή.
Ποιος ήταν ο Σόλωνας και πότε του ανατέθηκε το έργο της συγγραφής νόμων;	Το 594 π.Χ., οι Αθηναίοι επέλεξαν τον Σόλωνα, ποιητή και έναν από τους επτά σοφούς, να δώσει λύση στα δύσκολα προβλήματα της πόλης.
Τι ήταν η «Σεισάχθεια» και ποια η σημασία της;	Ήταν το πρώτο και σημαντικότερο μέτρο του Σόλωνα. Σήμαινε την απελευθέρωση  όσων είχαν γίνει δούλοι λόγω των χρεών και την απαγόρευση του δανεισμού με εγγύηση την προσωπική ελευθερία (το σώμα). Αυτό το μέτρο ανακούφισε τη λαϊκή τάξη.
Πώς χώρισε τους πολίτες ο Σόλωνας;	Δημιούργησε ένα τιμοκρατικό πολίτευμα χωρίζοντας τους πολίτες σε τέσσερις τάξεις με βάση το εισόδημά τους  (και όχι την καταγωγή).  Αυτό αποδυνάμωσε το αριστοκρατικό πολίτευμα.
Ποιοι έπαιρναν μέρος στην Εκκλησία του Δήμου;	Έπαιρναν μέρος όσοι είχαν συμπληρώσει το εικοστό έτος της ηλικίας τους.
Ποιοι πολιτικοί θεσμοί δημιουργήθηκαν από τον Σόλωνα;	1. Βουλή των Τετρακοσίων (400): Προετοίμαζε τα θέματα για την Εκκλησία του Δήμου. 2. Ηλιαία: Το λαϊκό δικαστήριο, όπου συμμετείχαν με κλήρωση πολίτες από όλες τις τάξεις, εξασφαλίζοντας τη λαϊκή συμμετοχή στη δικαιοσύνη.
Ποιο μέτρο πήρε, για να πετύχει την ενεργό συμμετοχή των πολιτών στα κοινά;	Ψήφισε νόμο με τον οποίο στερούσε τα πολιτικά δικαιώματα από όσους δεν έπαιρναν σαφή θέση πάνω στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα.
Ποια ήταν η σημασία του έργου του;	Ο Σόλωνας έθεσε τις βάσεις για τη Δημοκρατία, σπάζοντας την πολιτική κυριαρχία των ευγενών (αριστοκρατών) (με τη διαίρεση σε τάξεις με βάση το εισόδημα και όχι την καταγωγή) και ενισχύοντας τη λαϊκή συμμετοχή μέσω της Ηλιαίας.

II. Ο ΠΕΙΣΙΣΤΡΑΤΟΣ ΚΑΙ Η ΤΥΡΑΝΝΙΔΑ (561 - 510 π.Χ.)

Ερώτηση	Απάντηση
Ποιος και πώς επέβαλε την τυραννίδα;	Ο Πεισίστρατος, δημοφιλής ηγέτης και στρατηγός, απέκτησε ισχυρή υποστήριξη από τον λαό (κυρίως τους φτωχούς) και κατέλαβε την εξουσία, αφού απέτυχαν οι μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα να ηρεμήσουν την πόλη (η γη εξακολουθούσε να είναι στα χέρια των πολλών και το αίτημα για ξαναμοίρασμα της γης ήλθε στην επιφάνεια)
Ποιο ήταν το έργο του Πεισίστρατου ;	Προώθησε μεγάλα δημόσια έργα (Εννεάκρουνος πηγή, νέα Αγορά, τελεστήριο της Ελευσίνας κ.ά.  Ωστόσο, στέρησε από τους Αθηναίους ελευθερίες που με αγώνες είχαν κατακτήσει.
Πώς έληξε η Τυραννίδα;	Μετά τον θάνατο του Πεισίστρατου, την εξουσία ανέλαβαν οι γιοι του, Ιππίας και Ίππαρχος. Η δολοφονία του Ίππαρχου (από τους Τυραννοκτόνους, Αρμόδιο και Αριστογείτονα) έκανε τον Ιππία σκληρό τύραννο. Ο Ιππίας τελικά ανατράπηκε το 510 π.Χ.

III. Ο ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ ΚΑΙ Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (508 π.Χ.)

Ο Κλεισθένης, αμέσως μετά την πτώση της Τυραννίδας, ολοκλήρωσε την πορεία προς τη Δημοκρατία, χτυπώντας στην καρδιά την ισχύ της αριστοκρατίας και των τοπικών δεσμών.

Ερώτηση	Απάντηση
Ποια ήταν η βασικότερη μεταρρύθμιση του Κλεισθένη;	Η αναμόρφωση των φυλών (τοπική αναδιοργάνωση). Δημιούργησε 10 νέες φυλές (αντί των 4 παλαιών). Κάθε φυλή αποτελούνταν από τρία μέρη (Τριττύες): ένα τμήμα από το Άστυ (την πόλη), ένα τμήμα από τα Παράλια και ένα τμήμα από τη Μεσογαία (την ενδοχώρα).
Ποιος ήταν ο σκοπός της αναμόρφωσης των φυλών;	Να καταργήσει την πολιτική σημασία της καταγωγής και της συγγένειας επιβάλλοντας την ισότητα όλων των πολιτών.
Πώς αναδιοργανώθηκε η Βουλή;	Η Βουλή των Τετρακοσίων (του Σόλωνα) έγινε η Βουλή των Πεντακοσίων (500). (Αποτελούνταν από 50 βουλευτές από κάθε μία από τις 10 νέες φυλές.)
Ποιο σώμα έγινε κυρίαρχο;	Η Εκκλησία του Δήμου, στην οποία μπορούσαν να συμμετέχουν όλοι οι άνδρες πολίτες άνω των 20 ετών.
Τι έκανε για να προστατέψει τους πολίτες από τον κίνδυνο αύξησης της δύναμης του πολέμαρχου στρατηγού;	Αύξησε τον αριθμό των στρατηγών σε δέκα.
Τι ήταν ο Οστρακισμός και γιατί θεσπίστηκε;	Ήταν ένας νόμος που επέτρεπε στον λαό να εξορίζει (για 10 χρόνια) οποιονδήποτε πολίτη θεωρούσε επικίνδυνο για το πολίτευμα. Θεσπίστηκε ως μέτρο προστασίας της Δημοκρατίας από τον κίνδυνο νέας Τυραννίδας (όπως αυτή του Πεισίστρατου).
Ποια είναι η σημασία του έργου του Κλεισθένη;	Θεωρείται ο θεμελιωτής του δημοκρατικού πολιτεύματος, καθώς με τις μεταρρυθμίσεις του «έδωσε την πολιτεία στον λαό» (ισονομία).

Συμπέρασμα: Ο Σόλωνας έθεσε τις βάσεις του δημοκρατικού πολιτεύματος με τη Σεισάχθεια, την τιμοκρατία και την Ηλιαία Ο Πεισίστρατος ανέστειλε την πορεία με την Τυραννίδα. Τέλος, ο Κλεισθένης θεμελίωσε τη Δημοκρατία (ισονομία) μέσω των 10 φυλών, της Βουλής των 500 και του Οστρακισμού.