Η επικράτηση των Ελλήνων στους περσικού πολέμους: πού οφειλόταν;

 

Η ελληνική στρατηγική επιτυχία έναντι της περσικής ισχύος καθορίστηκε από ένα σύνολο παραγόντων που περιλάμβαναν στρατηγικές επιλογές και σωστή τακτική,  ηγετική ικανότητα αλλά και υψηλό ηθικό και ενότητα.

Οι σημαντικότεροι παράγοντες ήταν:

1. Στρατηγικές Επιλογές, σωστή τακτική και εκμετάλλευση της γεωγραφίας

Οι Έλληνες έλαβαν κρίσιμες στρατηγικές αποφάσεις που περιόρισαν την ικανότητα των Περσών να χρησιμοποιήσουν το αριθμητικό τους πλεονέκτημα:

-        Ενωμένη άμυνα: Ήδη από το 481 π.Χ. (Συνέδριο Ισθμού), οι Έλληνες αποφάσισαν να αμυνθούν ενωμένοι σε περίπτωση εισβολής.

-        Επιλογή περιορισμένων χώρων: Η επιλογή των στενών για τις μάχες ήταν καθοριστική:

ü  Στα στενά των Θερμοπυλών το 480 π.Χ. επέλεξαν οι Έλληνες να αντιμετωπίσουν τους Πέρσες. Παράλληλα, ο στόλος έπλευσε στο Αρτεμίσιο για να εμποδίσει περσική απόβαση.

ü  Στη ναυμαχία της Σαλαμίνας (480 π.Χ.), ο ελληνικός στόλος στάθηκε στο στενό της Σαλαμίνας με πρόταση του Θεμιστοκλή. Στον περιορισμένο αυτό χώρο, οι Πέρσες δε θα μπορούσαν να παρατάξουν όλη τους τη δύναμη, γεγονός που επέτρεψε στα ελληνικά πλοία να επιτεθούν με ορμή και να κυριαρχήσουν.

ü  Στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.): Ο στρατηγός Μιλτιάδης παρέταξε το στράτευμά του, έχοντας ενισχύσει περισσότερο τα άκρα. Οι Αθηναίοι όρμησαν τρέχοντας εναντίον των εχθρών, και το κατηφορικό έδαφος που είχαν διαλέξει τους βοήθησε να φθάσουν πιο γρήγορα. Αυτή η νίκη έδειξε ότι οι Πέρσες δεν ήταν ανίκητοι.

2. Ηγετική Ικανότητα και Όραμα

Η ποιότητα της ελληνικής ηγεσίας έπαιξε σημαντικό ρόλο:

-        Ο Θεμιστοκλής είχε έντονη ορμή για δόξα. Μετά τη μάχη του Μαραθώνα, ο Θεμιστοκλής πίστευε ότι η ήττα των βαρβάρων ήταν μόνο η αρχή μεγαλύτερων αγώνων και προετοίμαζε πάντοτε τον εαυτό του για το συμφέρον ολόκληρης της Ελλάδας. Ήταν αυτός που πρότεινε τη σύγκρουση στη Σαλαμίνα.

-        Η γενναιότητα του Λεωνίδα: Η αυθόρμητη απάντησή του στους Πέρσες στις Θερμοπύλες, «μολών λαβέ» (έλα να τα πάρεις), έμεινε στην ιστορία ως διαχρονικό δείγμα απαράμιλλης γενναιότητας.

3. Ψυχικό Σθένος και Κίνητρο

Η αποφασιστικότητα και το ηθικό των Ελλήνων ήταν ιδιαίτερα υψηλά:

-        Πριν τις συγκρούσεις, ακόμα και το όνομα μόνο των Μήδων προκαλούσε τρόμο στους Έλληνες. Στον Μαραθώνα, οι Αθηναίοι ήταν οι πρώτοι που τόλμησαν να αντικρίσουν την περσική ενδυμασία.

-        Κίνητρο της μάχης: Στη Σαλαμίνα, οι Έλληνες έψαλλαν πολεμικό τραγούδι (=εμβατήριο) και όρμησαν με ολόψυχη καρδιά στη μάχη. Η κραυγή πριν τη σύγκρουση ήταν: «Εμπρός, των Ελλήνων γενναία παιδιά! Να ελευθερώσετε πατρίδα, τέκνα, γυναίκες, τα ιερά των πατρικών θεών σας και των προγόνων τους τάφους· τώρα είναι που πολεμάτε για όλα» (νῦν ὑπέρ πάντων ὁ ἀγών).

-        Αυτοπεποίθηση: Οι νίκες τόνωσαν την αυτοπεποίθηση των Ελλήνων και ματαίωσαν την επεκτατική πολιτική των Περσών.

Τελικές αποφασιστικές νίκες, όπως η ολοκληρωτική νίκη στις Πλαταιές υπό τον Παυσανία και η νίκη του στόλου στη Μυκάλη (και οι δύο το 479 π.Χ.), επισφράγισαν το τέλος της μεγάλης σύγκρουσης.