Η Σπάρτη στην αρχαϊκή εποχή: πηγές

 

Oι τρεις σπαρτιατικοί χοροί

Στις γιορτές των Σπαρτιατών υπήρχαν τρεις χοροί ανάλογοι µε τις τρεις ηλικίες του ανθρώπου. Πρώτα άρχιζε ο χορός των γερόντων που τραγουδούσε: «Ήµαστε κι εµείς κάποτε γενναίοι». Στη συνέχεια τους απαντούσε ο χορός των αντρών που έλεγε: «Εµείς είµαστε τώρα γενναία παλικάρια, κι αν έχεις τη δύναµη τόλµησε». Τρίτος τραγουδούσε ο παιδικός χορός που έλεγε: «Εµείς θα γίνουµε µια µέρα πολύ καλύτεροι από εσάς».                                                                                     Πλούταρχος, Λυκούργος, 21 (διασκευή)

 

Ή ταν ή επί τας

 Oι Σπαρτιάτες έδιναν τέτοια ανατροφή στις γυναίκες, ώστε να είναι δυνατές στο σώµα και γενναίες στην ψυχή. Άξιες γυναίκες και µάνες πολεµιστών, οι οποίες παρακινούσαν τους άνδρες να δείξουν ανδρεία στη µάχη. Η Σπαρτιάτισσα µητέρα, όταν έδινε την ασπίδα στο γιο της έλεγε: «Ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς» . Η φράση αυτή σηµαίνει ή να φέρεις πίσω την ασπίδα νικητής ή να σε φέρουν πάνω σ' αυτήν νεκρό.

Πλούταρχος, Λακωνικά αποφθέγματα, 16 (διασκευή)