Η πόλη κράτος και η εξέλιξη του πολιτεύματος: ερωτήσεις-απαντήσεις

Α. Η Γένεση της Πόλης-Κράτους

 

1. Ποια ήταν η βασική πολιτική αλλαγή που συνέβη τον 8ο αιώνα π.Χ.;

Το παλιό φυλετικό κράτος διασπάστηκε και τη θέση του πήρε η πόλη-κράτος

 

2. Που οφειλόταν, κατά τον Αριστοτέλη, η δημιουργία και η επιβίωση της πόλης-κράτους;

Ο Αριστοτέλης έκρινε ότι η δημιουργία της πόλης-κράτους οφειλόταν στην επιθυμία των ανθρώπων για ζωή, ενώ η επιβίωσή της στην επιθυμία για καλή ζωή.

 

3. Ποιος θεσμός αποτέλεσε τον πυρήνα της δημιουργίας της πόλης-κράτους; Πώς αυτή δημιουργήθηκε;

Πυρήνας ήταν ο συνοικισμός.  Ακολούθησε  η ένωση συνοικισμών σε μία κεντρική πόλη (άστυ)

 

4. Ποια ήταν η δομή της πόλης κράτους:

Η ακρόπολη ψηλά και στο κέντρο /  η πόλη γύρω και κάτω από την ακρόπολη  / η ύπαιθρος

 

5. Ποια ήταν η λειτουργία της Ακρόπολης στην οργάνωση της πόλης;

Η Ακρόπολη (η άκρα πόλις, το ψηλότερο σημείο) ήταν η ισχυρή θέση γύρω από την οποία αναπτυσσόταν η πόλη. Πάνω σε αυτήν χτίζονταν οι ναοί και τα δημόσια κτίρια.

 

6. Τι υπάρχει γύρω και κάτω από την ακρόπολη;

Κάτω και γύρω από αυτήν απλώνονταν οι κατοικίες και τα καταστήματα, όπου τεχνίτες, ξυλουργοί, αγγειοπλάστες και έμποροι εργάζονταν για να καλύψουν τις ανάγκες της ζήτησης.

 

7.  Υπάρχει οχύρωση της πόλης κράτους;

Ναι, σταδιακά περιβάλλεται από τείχη.

 

8. Ποιοι μένουν στην ύπαιθρο;

Γεωργοί και κτηνοτρόφοι.

 

 

Β. Πολίτης και Οπλιτική Φάλαγγα

9. Ποια ήταν η βασική σχέση που αναπτύχθηκε ανάμεσα στην ιδιότητα του οπλίτη και του πολίτη;

Η σχέση ήταν πολύ στενή. Ο πολίτης απέκτησε συνείδηση του ρόλου του ως μέλος μιας κοινότητας, στη διακυβέρνηση της οποίας μετέχει, και ταυτόχρονα στρατεύεται για να την υπερασπιστεί ως οπλίτης (πολίτης-στρατιώτης).

 

10.  Ποια ήταν η προϋπόθεση για να συμμετάσχει κανείς στην οπλιτική φάλαγγα;

Η οικονομική δυνατότητα αγοράς πανοπλίας.

 

11. Τι σήμαινε η συμμετοχή στην οπλιτική φάλαγγα για την κοινωνική εξέλιξη;

Η συμμετοχή επέφερε γενικότερη κοινωνική εξίσωση. Επειδή η προσφορά ήταν συλλογική και η συμμετοχή καθοριζόταν από την οικονομική δυνατότητα αγοράς πανοπλίας (όχι από την καταγωγή), οι κοινωνικές διαφορές περιορίστηκαν, ενισχύοντας τα μεσαία στρώματα.

 

 

Γ. Η Εξέλιξη των Πολιτευμάτων

12. Ποιο πολίτευμα επικρατούσε στην αρχική συγκρότηση της πόλης, μετά την παρακμή της βασιλείας;  Το Αριστοκρατικό πολίτευμα.  Κριτήριο ήταν η ευγενική καταγωγή  και ο πλούτος (ως πλούσιοι ιδιοκτήτες γης). Η άρχουσα τάξη ονομαζόταν «άριστοι» ή ευγενείς και παλιότερα αποτελούσαν το συμβούλιο του βασιλιά.

 

13. Πώς μετασχηματίστηκε το αριστοκρατικό πολίτευμα σε ολιγαρχικό;

Η ανάπτυξη του εμπορίου και η χρήση του νομίσματος δημιούργησε μια νέα πλούσια τάξη (μη ευγενείς), η οποία αφαίρεσε την εξουσία από τους αριστοκράτες.

 

14. Ποιο ήταν το κριτήριο συμμετοχής στην εξουσία κατά την Ολιγαρχία;

Το κύριο κριτήριο έγινε ο πλούτος, και όχι πια η καταγωγή.

 

15. Ποιος ήταν ο λόγος εμφάνισης της Τυραννίδας;

Η εξουσία των ολίγων (ολιγαρχία) δεν έλυσε τα βασικά προβλήματα των πολλών, με αποτέλεσμα να ξεσπούν ταραχές και να επικρατεί κοινωνική δυσαρέσκεια. Φιλόδοξα άτομα εκμεταλλεύτηκαν αυτή την κατάσταση, συχνά με λαϊκή υποστήριξη, για να επιβάλουν τυραννικό καθεστώς.

 

16. Ποια ήταν η αρνητική πτυχή της τυραννικής εξουσίας, παρά τα μεγάλα έργα (π.χ. Περίανδρος, Πολυκράτης);

Οι τύραννοι άσκησαν την εξουσία αυθαίρετα, αποβλέποντας στο δικό τους όφελος, χωρίς να δίνουν λόγο σε κανέναν για τις πράξεις τους. Γενικά, δεν κέρδισαν τη συμπάθεια του λαού.

 

17. Ποιο ήταν το τελικό αποτέλεσμα των πολιτικών εξελίξεων στην Αθήνα;

Στην Αθήνα, ενώ σε άλλες περιοχές επανήλθε η ολιγαρχία, είχε ήδη ξεκινήσει η πορεία προς τη δημοκρατία.